Cây vú sữa Hoàng Kim - Đặc điểm sinh trưởng và cách trồng

01/01/2022 15:28

Cây vú sữa Hoàng Kim là dòng cây nhiệt đới có nguồn gốc xuất xứ từ Đài Loan nên còn gọi là vú sữa vàng Đài Loan, có tên khoa học là Pouteria caimito, là cây thân gỗ lớn, chiều cao khi trưởng thành là 15m, có thể cao hơn nếu chăm sóc tốt, tuy nhiên trong môi trường canh tác, thường người ta sẽ hãm ngọn để tiện chăm sóc và thu hoạch. Lá và thân cành có nhiều đặc điểm giống với cây trứng gà (lê-ki-ma). Quả Vú sữa hoàng kim có vỏ căng bóng, có màu xanh, quả không đều như những giống vú sữa thường thấy, hình dáng từ tròn đến bầu dục, phía đuôi có 1 núm nhỏ hình chóp nhọn. Khi chín chuyển sang màu vàng tươi, vỏ mỏng, mềm, bên trong có từ 1 - 4 hạt màu đen, hạt chỉ nhỏ bằng đầu ngón tay, phần cơm (thịt quả) có màu trắng đục, mọng nước, ăn có vị ngọt thanh mát, thoang thoảng mùi sữa. Vú sữa Hoàng Kim ra trái quanh thân và cành,mùa thu hoạch thường bắt đầu từ tháng 9 và kết thúc vào tháng 12, sau mỗi vụ thu hoạch, vú sữa sẽ tiếp tục ra trái vào khoảng 4 - 5 tháng sau.

Về dinh dưỡng, trong phần thịt của quả vú sữa Hoàng Kim có chứa rất nhiều vi chất cần thiết cho cơ thể như: Phốt pho, chất sắt, carbonhydrate, magiê protein và năng lượng (calo). Bên cạnh đó, còn cung cấp cho cơ thể một lượng vitamin dồi dào và phong phú như vitamin C, vitamin A, vitamin B1, B2,… giúp cơ thể khỏe mạnh, sức đề kháng tốt, mắt sáng và đẹp da. Trong trái vú sữa còn dồi dào chất chống oxy hóa, đặc biệt rất tốt cho phụ nữ mang thai, giúp bạn ngăn ngừa những căn bệnh nhiễm trùng, ung thư. Ngoài ra vú sữa Hoàng Kim còn giàu chất xơ, có công dụng giảm cân, tốt cho xương, cung cấp gluxid cho cơ thể, chứa ít calo và đặc biệt vú sữa Hoàng Kim rất tốt cho bệnh nhân tiểu đường. Giống vú sữa Hoàng Kim phù hợp với điều kiện thời tiết và khí hậu của châu Á chính vì thế có thể trồng vào bất cứ thời điểm nào trong năm, nếu muốn tốn ít công chăm sóc hơn, cây phát triển tốt hơn nên lựa chọn xuống giống vào mùa mưa, hiện vú sữa Hoàng Kim đang được trồng nhiều ở các tỉnh Bình Dương, Bình Phước, Hậu Giang và Yên Bái.

Đặc điểm sinh trưởng:

Cây thích hợp với khí hậu nhiệt đới gió mùa, ấm và ẩm quanh năm có lượng mưa từ 1.000 - 1200mm/năm, độ cao phù hợp từ 1.000m trở xuống. Đất phù hợp để trồng là đất thịt nhẹ, có độ tơi xốp cao, tầng canh tác từ 1 - 2m. Độ pH từ 5.0 - 6.5. Cây sau khi trồng có thể cho thu hoạch quả từ năm thứ 3 trở đi, 1 năm ra quả 3 vụ, 1 vụ có thể thu hoạch từ 30 -50kg quả. Nên hãm ngọn tạo dáng như “cây nấm” để tiện cho việc chăm sóc và thu hoạch. Đặc biệt, ở năm thứ 7, mỗi cây trưởng thành có thể cho thu hoạch từ 500 - 800 quả/năm. Thời vụ thu hoạch từ tháng 3 đến hết tháng 8 dương lịch (tùy theo thời tiết). Quả có trọng lượng từ 200 - 300g. Sau khi hái để được khoảng 5 ngày thì chín. Khi chín quả chuyển sang màu vàng, nắn vào thấy mềm là ăn được.

Cách trồng

Hiện tại cách nhân giống vú sữa Hoàng Kim chủ yếu là ươm từ hạt, cây con khi mọc khoảng 10 - 15 lá là có thể trồng được. Tuy nhiên, thời gian cho trái phụ thuộc vào kích thước cây giống, nếu trồng từ hạt cây cho trái sau 3 - 4 năm trồng, nếu trồng từ cây cao 40 - 50cm cây cho trái sau 2 - 3 năm trồng và nếu trồng từ cây choai sẽ cho trái sau 8 - 12 tháng trồng (cây choai - nhiều nơi còn gọi là cây giống lỡ, cây nhỡ, đều dùng để chỉ loại cây giống đã được trồng ươm tại vườn hoặc trại cây giống từ 1 - 2 năm tuổi trở nên, những loại cây này đã bắt đầu bước vào giai đoạn thu hoạch lấy hoa, quả... hoặc đã kết thúc giai đoạn kinh tế có thể trồng để bắt quả những năm sắp tới). Có thể trồng cây quanh năm nếu chủ động về nguồn nước tưới, hoặc nếu không ta có thể trồng vào đầu mùa mưa.

 

Cây giống vú sữa Hoàng Kim. Ảnh St

Khi trồng nên đào hố 40cm (dài x rộng x cao). Bón lót với các thành phần như sau: Phân hữu cơ (phân chuồng hoai, phân gà nở…): 3 - 5kg, phân lân: 0,3 - 0,5kg, phân NPK (loại có tỷ lệ N - P cao): 0,1kg, 1 - 2 thìa nhỏ nấm đối kháng trichoderma/bacillus.

Nên trồng cao hơn mặt đất xung quanh, vun cao ở gốc để tránh đọng nước khi tưới hoặc mưa kéo dài. Khi cây đạt đến độ tuổi trưởng thành thì suốt mùa khô gần như không cần tưới. Lúc mới trồng nên cắm cọc cố định cây, phủ gốc bằng rơm rạ để hạn chế cỏ và giữ ẩm.

Hãm ngọn khi cây đạt chiều cao từ 0,8 - 1m, tiếp tục hãm ngọn thêm 2 - 3 lần nữa để tạo cành cấp 2, cấp 3. Nên giữ chiều cao cây ở mức 4m trở xuống để tiện cho việc chăm sóc và thu hoạch

Hàng năm nên phun phòng sâu đục thân, bọ trĩ chích ngọn, ruồi vàng chích trái. Bằng các loại thuốc sâu lưu dẫn (Thiathomexam, Carbosulfan…), đồng thời cũng nên phun qua lá và tưới gốc các loại thuốc trị nấm bệnh (Mancozeb, Metalaxyl, Hexaconazole…)

Bón phân cho cây:

Thời kỳ kiến thiết cơ bản: Trong năm đầu tiên tưới 20 - 30g phân DAP hòa trong 20 lít nước tưới cho cây (phân DAP là loại phân bón phức hợp, có tỷ lệ hấp thu cao, cây dễ hấp thu. Hàm lượng lân trong 1kg DAP có giá trị bằng 2,8kg supe lân hoặc lân nung chảy. DAP là loại phân trung tính, lân trong DAP đều tan nhanh trong nước nên cây rất dễ hấp thu. DAP được dùng để bón lót, bón thúc cho tất cả các đối tượng cây trồng trên tất cả các chân đất khác nhau). Từ năm thứ 2 trở đi lượng phân bón trong năm là 2kg phân urê + DAP + NPK (20-20-15) với tỷ lệ 1-1-1 chia làm 4 lần bón trong năm và cách nhau 3 tháng/lần.

Thời kỳ kinh doanh: Sau khi trồng từ năm thứ 5 trở đi là cây bắt đầu cho trái ổn định và cũng là giai đoạn vườn cây kinh doanh. Ta bón phân cho cây theo 4 giai đoạn: Xử lý ra hoa, xử lý đậu quả, nuôi quả non và trước thu hoạch 1 tháng. Cần chú ý lượng phân bón thay đổi theo sản lượng và năm tuổi của cây, các lần bón trên cách nhau khoảng 2 tháng.

Lần 1: Giai đoạn xử lí ra hoa: Ngay sau khi thu hoạch quả vụ trước, bón 10kg vôi sau đó 10 - 15 ngày bón thêm 20 - 40kg phân hữu cơ hoai + 3 - 4kg NPK loại 20-20-15.

Lần 2: Bón sau khi trổ hoa trái có đường kính khoảng 1cm với lượng bón: 1 - 2kg urê + 1 - 2kg DAP.

Lần 3: Bón lúc quả có đường kính 3cm dùng hỗn hợp 2 - 3 kg phân NPK 20-20-15 + 1 - 2kg kaliclorua (KCl).

Lần 4: Trước thu hoạch 1 - 1,5 tháng, lượng bón: 1 - 2kg phân NPK 20-20-15 + 1 - 2kg KCl.

Phương pháp bón: Trước khi bón phân nên thu dọn vật liệu tủ gốc sau đó xới xáo theo rãnh có độ sâu khoảng 5 - 10cm ở vị trí 2/3 đường kính tán cây. Bón phân vào rãnh sau đó tủ gốc giữ ẩm và tưới nước liên tục 5 - 7 ngày cho phân tan ra thấm vào đất.

Phòng trừ Sâu Bệnh

Các loại sâu bệnh hại chính như sau: Sâu đục quả, gây hại từ khi quả có đường kính 2cm cho đến lúc chín. Sâu ăn Bông, gây hại khi cây ra hoa. Sâu đục cành,  gây hại trên cành và hại quanh năm nên phải theo dõi và phòng trị. Rệp sáp, gây hại chủ yếu vào mùa khô trên các bộ phận của cây.

Các loại bệnh chủ yếu:

Bệnh thán thư gây thối quả:  Bệnh gây những đốm đen trên trái sau đó lan dần ra có thể làm thối quả hoặc làm chai thịt quả. Bệnh thối quả do thu hoạch, vận chuyển không đúng kỹ thuật tạo xây xát.

Bệnh bồ hóng: Bệnh gây các đám muội đen bám trên lá, thân, quả. Thường bệnh này hay đi kèm theo rệp sáp làm ảnh hưởng đến quang hợp của cây cũng như chất lượng quả.

Chú ý theo dõi các loại sâu bệnh hại và có biện pháp phòng trị kịp thời. Áp dụng triệt để các biện pháp IPM, tỉa bỏ các cành sâu bệnh, cành phía trong tán tạo thông thoáng. Có thể dùng các loại thuốc sinh học, thảo mộc để phun cho cây.

Thu hoạch và bảo quản:

Cây từ khi đậu quả đến khi thu họach kéo dài khoảng 180 - 200 ngày tùy theo mùa vụ. Cần tiến hành thu hoạch khi trái chín sinh lý trên cây tức là lúc quả phát triển đạt đến hình thái và màu sắc đặc trưng của giống. Khi thu hoạch nên thu cả cuống, loại bỏ quả sâu bệnh, quả bị tổn thương, cho vào các thùng và có giấy lót tránh va chạm. Nên bao quả để tránh trầy xước khi vận chuyển. Trong thời gian tồn trữ, vận chuyển không nên để quả tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời vì sẽ làm tổn thương vỏ quả. Không nên che nắng trái bằng tấm nilon vì nilon hấp thu nhiệt sẽ làm nám vỏ quả. Khi chất trái vào thùng, vào giỏ… nên lót giấy hoặc vật liệu xốp và không nên chất quá 4 - 5 lớp/giỏ hoặc thùng.

 

Với nhiều ưu điểm nêu trên, có thể nhận thấy Tỉnh Hà Giang có đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng, địa hình được chia thành ba vùng với những điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội khác biệt, mỗi vùng có tiềm năng và thế mạnh riêng, vùng núi thấp gồm các huyện: Bắc Quang, Vị Xuyên, Bắc Mê, Quang Bình và Thành phố Hà Giang là vùng trọng điểm kinh tế của Hà Giang có khí hậu mang đặc điểm nhiệt đới gió mùa vùng cao, mang nhiều sắc thái khí hậu ôn đới, điều kiện tự nhiên thích hợp với các loại cây nhiệt đới, có 9 nhóm đất trong đó chủ yếu là đất xám, rất thích hợp và thuận lợi cho phát triển vùng trồng cây công nghiệp, cây dược liệu và các loại cây ăn quả như cây vú sữa Hoàng Kim. Vì thế, tiềm năng của cây giống vú sữa Hoàng kim đã và đang được xem là giống cây trồng mới đem lại giá trị kinh tế cao cho bà con nhiều vùng miền trên cả nước, là cây trồng có giá trị kinh tế cao rất phù hợp để phát triển và có tiềm năng trở thành nguồn nông sản xuất khẩu./.

Bản tin KH&CN Hà Giang (số 3/2021)