Thứ sáu, Ngày 28 Tháng 2 Năm 2020

Bản tin Khoa học và Công nghệ

Hà Giang chú trọng nghiên cứu và phát triển thức ăn chăn nuôi mùa đông cho đại gia súc

12/09/2019 15:05

Theo số liệu thống kê năm 2018, tỉnh Hà Giang có tổng đàn trâu, bò là 287.515 con, trong đó đàn bò là 115.841 con và đàn trâu là 171.677 con, riêng 04 huyện vùng Cao nguyên đá (Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn và Mèo Vạc) có tổng đàn 105.654 con, chiếm trên 38%. Tổng diện tích trồng cỏ trên địa bàn toàn tỉnh là 21.658ha, diện tích trồng cỏ tại 04 huyện vùng cao nguyên đá là 12.02,8 ha, chiếm 55,5%.

Trồng cỏ làm thức ăn cho gia súc.

Với tổng đàn trâu, bò và diện tích trồng cỏ nêu trên, nhu cầu thức ăn thô xanh cho đàn gia súc cần khoảng 8.625 tấn, khả năng đáp ứng thức ăn thô xanh cho đàn gia súc chỉ đủ đáp ứng vào mùa mưa, mùa đông và mùa khô thiếu thức ăn vào khoảng từ tháng 11 năm trước đến tháng 04 năm sau, ước tính lượng cỏ còn thiếu khoảng 902.000 tấn/năm. Do điều kiện tự nhiên tại 04 huyện vùng cao khá khắc nghiệt và việc dự trữ thức ăn gia súc cho mùa đông tại các hộ chăn nuôi còn đơn giản, chưa áp dụng biện pháp khoa học, hơn nữa người dân tại các huyện vùng cao vẫn chưa khai thác hết tiềm năng diện tích đất trồng cỏ, diện tích trồng giống cỏ có thể chịu hạn, chịu rét còn ít (giống cỏ Goatemala), vào mùa mưa diện tích cỏ trồng vẫn đang bị để già, chưa thu hoạch theo đúng quy trình dẫn đến năng suất đạt thấp (từ 1 - 2 lứa/năm trong khi nếu theo đúng quy trình thì diện tích cỏ trồng có thể khai thác được từ 4 - 5 lứa/năm) dẫn đến nguyên liệu sử dụng để chế biến thức ăn dự trữ cho gia súc chưa đa dạng. Vì vậy, để đáp ứng được yêu cầu về thức ăn thô xanh vào mùa đông, mùa khô ngoài việc vận động người dân chuyển đổi diện tích đất trồng ngô kém hiệu quả sang trồng cỏ phục vụ chăn nuôi đại gia súc là cần thiết, đặc biệt cần chú trọng hơn nữa đến giải pháp bảo quản và dự trữ thức ăn thông qua hình thức chế biến các loại thức ăn có thể dự trữ được để đáp ứng nhu cầu thức ăn phục vụ cho mùa đông, mùa khô.

Từ thực tế nêu trên, tỉnh Hà Giang định hướng phát triển ứng dụng các tiến bộ khoa học vào chăn nuôi, đưa ngành chăn nuôi phát triển thành thế mạnh của tỉnh, vì vậy cần trồng khảo nghiệm thêm một số giống cỏ mới (cỏ Pakchong và cỏ Mombasa Ghine) nhằm đa dạng hơn giống cỏ trên địa bàn tỉnh và đặc biệt là 04 huyện vùng cao; nghiên cứu hoàn thiện quy trình chế biến bảo quản thức ăn thô xanh làm thức ăn cho đại gia súc (bao gồm chế biến dự trữ thức ăn tận dụng các phụ phẩm nông nghiệp bằng phương pháp kiềm hóa, ủ chua thức ăn thô xanh, chế biến thức ăn từ rơm rạ khô bằng phương pháp xử lý u rê tại 04 huyện và sản xuất bánh dinh dưỡng được làm từ nguồn thức ăn rẻ tiền như rỉ mật, u rê, muối ăn, cám gạo, bột ngô, Premix, khoáng, chất độn phối trộn theo tỷ lệ nhất định nhằm tạo tính ngon miệng và bổ sung các chất bột đường, phi protein, các chất khoáng, u rê cho gia súc...); tiếp nhận và chuyển giao cho cán bộ và người chăn nuôi kỹ thuật trồng, chế biến thức ăn, chăm sóc đại gia súc, kiềm hóa, bảo quản thức ăn, chăm sóc phòng trị bệnh, phòng chống rét cho gia súc vào mùa đông tại 4 huyện vùng cao tổng số 800 người (mỗi huyện 200 người tham gia, 100 người/lớp); vỗ béo 200 con bò vàng địa phương bằng cách dùng các phương pháp trong thí nghiệm chế biến thức ăn cụ thể (cho ăn theo khẩu phần).

Nghiên cứu chế biến, bảo quản dự trữ thức ăn thô xanh bằng phương pháp ủ chua làm thức ăn mùa đông cho đại gia súc với công thức: Nguyên liệu gồm có cỏ tươi, thân cây ngô, ngọn, lá mía, cây họ đậu, cỏ lau, sậy, cỏ mọc tự nhiên thu hái được, sau khi thu gom, tiến hành cắt ngắn từ 2 - 3 cm + 5 kg Bột ngô + 0,5 kg muối + 0,3 kg túi nilon (dài 2,5 m, đường kính 1 m, mỗi túi ủ được 250 - 300 kg) ủ ở độ ẩm từ 60 -  70­ %.

Để tiến hành ủ chua bà con cần chuẩn bị một bao đựng lớn (túi nilon) rồi cho một ít rơm khô ở dưới trước khi để cỏ lên, chiều dày cỏ khoảng từ 15 cm là thích hợp nhất sau đó tưới hỗn hợp vừa trộn đều trước đó lên rồi đạp cho nén cỏ xuống. Cứ thế tiếp tục cho cỏ vào rồi đổ hỗn hợp dung dịch lên cứ thế đạp cỏ xuống rồi tiếp tục làm cho đến khi đầy bao đựng. Sau khi bao đựng đã đầy bà con cho một lớp rơm lên trên bề mặt cỏ rồi bịt kín bao đậy lại, cố gắng nén chặt bao đựng cho đến khi hết không khí ở bên trong bao. Thời gian ủ chua cỏ khoảng 3 tuần (hoặc ủ từ 30 - 90 ngày) cho ra sản phẩm cỏ ủ có màu nâu cánh gián, cỏ mềm đều, không bị nấm mốc, bảo quản được lâu và bò thích ăn, đây là phương pháp dễ áp dụng cho người chăn nuôi, tận dụng thức ăn dư thừa để dự trữ làm thức ăn cho mùa đông, nhờ đó đã giải quyết được việc thiếu nguồn thức ăn cho đàn bò. Lợi ích của việc ủ chua là bà con có thể bảo quản được cỏ trong vòng 3 tới 4 tháng. Với điều kiện cỏ được thu hái, khai thác vào thời tiết có nắng, phơi tái, thực hiện đúng quy trình và công thức ủ thì chất lượng đảm bảo.

Chuẩn bị nguyên liệu ủ chua thức ăn chăn nuôi.

Bên cạnh phương pháp ủ chua, phương pháp chế biến bánh dinh dưỡng cũng mang lại nhiều lợi ích cho người nông dân, việc sử dụng bánh dinh dưỡng trong chăn nuôi trâu, bò có nhiều lợi ích như tận dụng được các nguyên liệu thức ăn rẻ tiền, kém ngon miệng và mất cân đối về mặt dinh dưỡng tạo thành một hỗn hợp ngon miệng, cân đối dinh dưỡng và hoàn toàn có thể thay thế một phần thức ăn tinh hỗn hợp (chính vì vậy một số người còn gọi là bánh đa dinh dưỡng). Bánh dinh dưỡng cung cấp cho hệ sinh vật dạ cỏ các chất bột đường và đạm phi protein, cung cấp năng lượng, chất khoáng, tạo thành một hỗn hợp thay thế một phần thức ăn tinh, làm cho quá trình tổng hợp đạm vi sinh vật đạt hiệu quả cao. Công thức chế biến bánh dinh dưỡng bao gồm có: 4,5 kg rỉ mật (là thức ăn dễ tiêu giúp cho việc sử dụng tốt u rê và khoáng, đặc biệt là các chất vi lượng), 0,4 kg phân u rê (là thành phần chiến lược xét về quan điểm dinh dưỡng chế biến thức ăn cho trâu bò), 1 kg cám gạo, 1 kg bột ngô, 0,5 kg muối ăn (không những cung cấp NaCl mà còn giúp cho việc kết dính của bánh dinh dưỡng), 0,1 kg Premix khoáng, 1 kg chất độn, 0,5 kg vôi bột (vôi chết nghiền mịn, là vôi do ngâm nước lâu ngày hoặc ngâm đi xả lại nhiều lần cho bớt độc ít nhất là 7 lần, sau đó đem phơi khô nghiền mịn), 1 kg xi măng (trộn 10% là vừa không nên dùng quá 15% sẽ không làm ảnh hưởng đến sự tiêu hóa của trâu bò), tất cả tạo ra 10 kg hỗn hợp chế biến bánh dinh dưỡng.

Các dụng cụ cần thiết để làm bánh dinh dưỡng bao gồm: Máy ép khuôn (với khuôn ép tùy theo khối lượng tảng bánh cần tạo ra thường là 2 - 5 kg), thùng trộn nguyên liệu, dụng cụ trộn... sau đó tiến hành trộn u rê và muối vào rỉ mật, tạo thành hỗn hợp 1 (cần khuấy kỹ để u rê và muối tan hết trong rỉ mật, mùa đông nên đun nóng rỉ mật để cho dễ tan), tiếp đó bà con cần trộn riêng các chất độn và các chất kết dính thành hỗn hợp 2. Tiếp sau đó đổ hai hỗn hợp vào với nhau, khuấy đảo nhanh tay và liên tục trong khoảng 15 - 20 phút để các thành phần được trộn đều (ta cần lưu ý đến độ ẩm của hỗn hợp, nếu dùng tay nắm lại, khi mở bàn tay ra hỗn hợp không bị rã rời, tạo được hình trong lòng bàn tay là được), cuối cùng là cho hỗn hợp vào khuôn và ép thành bánh, tháo khuôn ra và để cho bánh tự khô. Bánh dinh dưỡng chế biến như trên có thể bảo quản, dự trữ trong 4 - 5 tháng, không bị nấm mốc. Nếu bao gói trong giấy xi măng hoặc nilon thì có thể bảo quản được lâu hơn, thậm chí tới 1 năm. Khi cho trâu, bò ăn ta để bánh dinh dưỡng nơi sạch sẽ trong chuồng và gia súc ăn tự do theo kiểu "gặm nhấm" từ từ, tốt nhất nên để vào máng ăn cho trâu bò tự liếm, nên đặt trong máng gỗ buộc chặt trên tường cho gia súc tự liếm ăn, ta không bóp vụn, cũng như không hòa vào nước. Tuỳ theo tỷ lệ u rê trong bánh nếu bánh có 5% u rê thì cho bò ăn khoảng 2 kg/con/ngày thay thế 2 kg thức ăn hỗn hợp (không cho bê, nghé con dưới 6 tháng tuổi ăn bởi vì dạ cỏ của bê, nghé con chưa phát triển hoàn chỉnh dễ bị ngộ độc).

Có thể khẳng định, việc chú trọng nghiên cứu và phát triển thức ăn chăn nuôi mùa đông cho đại gia súc là khâu hết sức quan trọng trong tình hình hiện nay đối với các vùng dân cư có chăn nuôi gia súc, nhất là những vùng còn khó khăn về điều kiện địa hình, đất đai thổ nhưỡng và đặc biệt là khí hậu khắc nghiệt, lượng thức ăn dự trữ vào mùa khô, mùa đông còn khan hiếm, chưa tận dụng các loại phụ phẩm nông nghiệp... việc chế biến bảo quản thức ăn thô xanh làm thức ăn cho đại gia súc bằng phương pháp ủ chua và phương pháp chế biến bánh dinh dưỡng có thể giúp bà con giải quyết được những khó khăn trong chăn nuôi, đối phó tích cực với mùa khô và mùa đông, giúp bà con có lượng thức ăn dự trữ cho đàn gia súc, các phương pháp nêu trên là một trong những giải pháp có ứng dụng tiến bộ kỹ thuật mang tính bền vững, dễ làm, nhanh có kết quả, ít tốn kém và đặc biệt có thể áp dụng rộng rãi trong điều kiện sản xuất của người dân địa phương, nhằm nâng cao thu nhập trong chăn nuôi, giúp xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội tỉnh nhà phù hợp với tình hình hội nhập kinh tế hiện nay./.

Bản tin KH&CN Hà Giang

Tin khác

Đẩy mạnh hiệu quả truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại Hà Giang (12/09/2019 14:46)

Công tác cải cách hành chính Sở Khoa học và Công nghệ (12/09/2019 14:33)

xem tiếp