Thứ năm, Ngày 21 Tháng 10 Năm 2021

Bản tin Khoa học và Công nghệ

Gửi Email In trang Lưu
Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây bơ đạt năng suất cao

06/10/2021 18:43

Cây bơ (tên khoa học là Persea americana) có xuất xứ từ vùng Trung Mỹ, được con người sử dụng từ hàng ngàn năm trước, thuộc kiểu cây gỗ lớn, có chiều cao từ 15 - 20 m khi trưởng thành, có tuổi thọ cao (hơn 70 năm - cây bơ Hass đầu tiên trồng tại Mỹ). Trên thực tế, trong quá trình lai tạo tự nhiên và chọn lọc do con người, cây bơ đã phát sinh ra hàng trăm giống khác nhau về hình thái lá, quả, thời gian ra hoa, thời gian thu hoạch và cả sự thích nghi với khí hậu đặc trưng như cây ưa lạnh, cây ưa nóng ẩm…

Giống Bơ 34. Ảnh St

Hoa của cây Bơ thường ra vào đầu mùa xuân và nuôi quả trong khoảng 6 tháng, thời gian nuôi quả càng lâu thì phần thịt quả (cơm) càng béo và ngon hơn. Quả có nhiều hình dạng, vỏ màu xanh, khi chín có khi màu xanh hoặc chuyển qua đỏ, nâu, tím… Bên trong là phần thịt quả, thường có màu vàng nhạt, mềm và béo, trong cùng là phần hạt, chiếm khoảng 50 - 70% thể tích quả.

Đất phù hợp để trồng bơ thường là đất thịt nhẹ, giàu dinh dưỡng và có độ tơi xốp cao, thoát nước tốt, cây bơ khi trưởng thành có thể chịu hạn rất tốt nhưng khả năng chịu ngập kém, độ pH của đất từ 5.5 - 6.5, thích hợp với vùng có lượng mưa từ 1000 mm và phân bổ đều trong năm. Thích hợp với độ cao từ 800 m trở xuống so với mực nước biển. Khu vực trồng nên kín gió, hạn chế gãy cành khi mang quả và tăng tỷ lệ đậu quả khi cây ra hoa.

Một số giống bơ phổ biến đang được ưa chuộng: Giống trong nước (Bơ 034, bơ năm lóng, bơ không tên, bơ trái dài, bơ tứ quý, bơ mã dưỡng…) và Giống nước ngoài (Bơ booth, bơ hass, bơ reed, bơ pinkerton…). Các giống hầu hết đều có cơm sáp dẻo, thơm và rất béo, tỷ lệ chất béo đều đạt trên 75%. Một số giống có khả năng thu hoạch trái vụ, nhiều vụ như bơ tứ quý và bảo quản được đến 10 ngày sau thu hoạch.

Tiêu chuẩn chọn giống và thời điểm xuống giống:

Về cây giống, hiện nay trên thị trường hầu như những giống bơ ngon đều có sẵn cây giống. Thời điểm cung cấp thường là đầu mùa mưa, đây cũng là thời điểm thích hợp nhất để xuống giống, cây giống thường được ghép bằng phương pháp nêm chồi.

Tiêu chuẩn để chọn giống phải là cây giống phát triển đồng đều, có chiều cao từ 40 cm (chồi 15 - 20 cm). Phần gốc ghép thẳng, đường kính ít nhất 0,8 cm, vỏ trơn bóng, không có vết thương vật lý hoặc dấu hiệu sâu bệnh. Mắt ghép liền mạch, chắc chắn, không bị bó cứng bởi dây ghép. Chồi ghép phát triển bình thường, lá đã thuần thục có màu xanh đậm, trên chồi ghép có ít nhất 5 - 7 lá. Ngọn không bị sâu bọ chích hút. Giá thể ươm có thể là xơ dừa hoặc đất thịt, phải chắc chắn và không bị bể vỡ. Ngoài thời điểm xuống giống là đầu mùa mưa, nếu chủ động về nước tưới, ta có thể xuống giống quanh năm, nếu thời điểm xuống giống vào mùa khô, cần chú ý đến vấn đề che nắng trong ít nhất 6 tháng đầu tiên.

Chuẩn bị đất trồng, hố trồng và mật độ trồng bơ:

Đất trồng bơ: Trước khi trồng nên cày xới cho tơi xốp, bổ sung thêm phân hữu cơ và tiến hành đo độ pH phù hợp với cây bơ. Nếu chưa đạt cần phải tiến hành các biện pháp để điều chỉnh độ pH đất. Đối với đất trước đó đã canh tác các giống cây khác cần phải có biện pháp xử lý tuyến trùng, mầm bệnh trước khi trồng. Tốt nhất nên trồng trước 1 - 2 vụ màu để cải thiện đất.

Hố trồng được chuẩn bị trước thời điểm trồng từ 15 - 30 ngày, có kích thước tối thiểu 40 x 40 x 40 cm. Mỗi hố ta sử dụng lớp đất mặt trộn với các thành phần bón lót gồm phân chuồng từ 3 - 5 kg, phân lân 0,3 kg + 0,1 - 0,2, phân NPK (với tỷ lệ 16 - 16 - 8 hoặc 20 - 20 - 10). 1 - 2 thìa nhỏ nấm đối kháng trichoderma. Không nhất thiết phải bổ sung thêm vôi, vì mục đích chính của vôi là sát khuẩn và điều chỉnh pH nếu đất bị chua. Sau khi đã trộn phân bón lót ta lấp hố lại, tưới ẩm và chờ đến ngày xuống giống. Trong thời gian này có thể đem cây giống ra “tập nắng” cho cây khỏe mạnh và làm quen với ánh nắng trực tiếp.

Mật độ trồng: Đối với trồng thuần tối thiểu 6 m x 6 m, đối với trồng xen là 9 m x 9 m

Kỹ thuật trồng:

Dùng cuốc, xẻng đào một lỗ nhỏ chính giữa hố đã chuẩn bị, kích thước lớn hơn bầu ươm một chút. Dùng tay xé hoặc dao rạch lớp nilon của bầu ươm, thao tác nhẹ nhàng tránh làm vỡ bầu. Đặt cây vào chính giữa hố trồng, sao cho phần cổ rễ cao hơn mặt đất xung quanh từ khoảng 10 cm. Lấp đất đồng thời dùng tay nén nhẹ quanh bầu để cố định bầu. Vun cao ở phần gốc để hạn chế đọng nước, xung quanh có thể tiến hành khơi bồn đường kính khoảng 1 - 1,2 m để tiện cho việc tưới nước và bón phân. Trồng xong cần tưới nước ngay để đất lấp kín vào các khoảng trống và cây không bị héo. Nếu trồng trong mùa khô, cần tiến hành che nắng cho cây ít nhất trong 3 tháng đầu tiên, đồng thời cung cấp đủ nước để cây có thể phát triển tốt.

Kỹ thuật chăm sóc cây trong từng giai đoạn:

Chăm sóc cây giai đoạn kiến thiết: Giai đoạn kiến thiết là giai đoạn cây con phát triển, tạo nền móng cho sức sinh trưởng, năng suất về sau. Thường đối với cây bơ là 1 - 3 năm đầu tiên sau khi trồng. Ở giai đoạn này cần chú ý đến các bước sau:

Bón phân cho cây bơ trong giai đoạn kiến thiết:

Năm đầu tiên: Giai đoạn này ta nên thường xuyên bón thúc cho cây bằng phân bón NPK pha loãng, có tỷ lệ đạm và lân cao, mỗi tháng tưới cho cây 1 lần vào buổi chiều mát. Ngoài ra cũng có thể bổ sung thêm phân hữu cơ cho cây bằng cách bón theo hình chiếu của tán lá xuống mặt đất. Nếu kết hợp song song giữa phân vô cơ và phân hữu cơ thì nên bón xen kẽ với nhau, mỗi cây 1 kg phân vô cơ, 2 kg phân hữu cơ chia đều ít nhất thành 5 - 6 lần bón/năm.

Năm thứ 2 và thứ 3: Tiếp tục bón thúc như trên nhưng tăng liều lượng phân lên gấp đôi. Bên cạnh việc bổ sung phân vào gốc cũng phải bổ sung thêm phân bón lá trung - vi lượng bằng cách phun qua lá, có thể kết hợp chung với phun thuốc trừ sâu.

Cần thường xuyên dọn sạch cỏ xung quanh gốc, giúp cây có không gian sinh trưởng hạn chế được nấm bệnh, nên sử dụng máy phát cỏ hoặc cuốc để làm cỏ, hạn chế tối đa việc xịt thuốc cỏ, lưu ý trước mỗi lần bón phân ta nên dọn sạch cỏ.

Tưới nước cho cây bơ kiến thiết: Ta nên chủ động việc tưới nước cho cây, nhất là trong mùa khô, nên tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh tưới vào giữa buổi trưa làm cho cây bị sốc nhiệt, khi tưới nên tưới vừa đủ, đồng thời kiểm tra để nước không đọng lại ở phần gốc.

Cắt tỉa cành cho cây bơ kiến thiết: Đối với cây bơ ghép, chỉ nên giữ lại 1 - 2 thân chính từ phần chồi, thường xuyên kiểm tra và loại bỏ các chồi vượt mọc từ gốc ghép. Khi cây đạt chiều cao từ 80 cm tiến hành hãm ngọn để tạo thêm cành. Loại bỏ các cành yếu, cành sâu bệnh, cành mọc ngang sát mặt đất sao cho cành tỏa đều về các hướng. Kỹ thuật cắt tỉa cành linh động tùy theo từng cây nhưng tốt nhất nên tạo chiều cao đồng đều và cân đối nhất có thể, đối với trồng thuần thì cành cấp 1 nên cách mặt đất ít nhất 1 m, trồng xen thì ít nhất 2 m, không nên để cây quá cao vì sẽ rất bất tiện cho việc chăm sóc và thu hoạch.

Phòng trừ sâu bệnh cho cây bơ giai đoạn kiến thiết:

Trong giai đoạn kiến thiết, cây bơ thường xuyên ra nhiều đợt chồi non, ta cần theo dõi và tiến hành phun phòng các loại côn trùng chích hút, nên sử dụng các thuốc có chứa hoạt chất Permethrin, Thiathomexam, Carbosulfan Phun ít nhất 2 lần cách nhau 7 ngày vào mỗi đợt cây ra đọt mới. Đối với nấm bệnh, nên tưới gốc và phun qua lá bằng các thuốc chứa Mancozeb, Metalaxyl, Hexaconazole… Mỗi năm ít nhất tiến hành 5 đợt (mùa mưa 3 đợt, mùa khô 2 đợt). Khi phun thuốc chỉ nên phun vào khi trời mát, tuân thủ đúng liều lượng trên bao bì, hạn chế phối trộn. Bên cạnh đó cũng có thể dùng Norshield, Ridomil Gold pha đậm đặc quét từ gốc lên khoảng 50 - 100 cm để hạn chế lở cổ rễ, nấm bệnh và côn trùng.

Chăm sóc cây giai đoạn kinh doanh: Từ năm thứ 3 trở đi, cây bắt đầu ra trái bói và bước vào giai đoạn kinh doanh, năng suất sẽ tăng dần theo các năm. Ở giai đoạn này cần chú ý như sau:

Bón phân được chia thành 4 đợt bón trong một năm, cụ thể như sau:

Đợt 1: Tiến hành vào thời điểm gần cuối mùa khô, đây là giai đoạn cây vừa đậu trái và đang bắt đầu nuôi trái, ta tiến hành bón bằng phân NPK với tỷ lệ 2-1-2 (16-8-16 hoặc 20-10-20), mỗi gốc bón từ 1-2 kg, giai đoạn này khi bón cần tưới nước bổ sung để phân tan cho cây dễ hấp thụ.

Đợt 2: Tiến hành vào đầu mùa mưa, giai đoạn này cây nuôi trái đồng thời tăng sức sinh trưởng, ta tiến hành bón phân NPK với tỷ lệ 2-2-1 (16-16-8 hoặc 20-20-10) mỗi gốc bón khoảng 1-2 kg tùy theo cây lớn nhỏ.

Đợt 3: Tiến hành trước khi thu hoạch khoảng 1-2 tháng, nên bổ sung nhiều phân Kali để tăng chất lượng thịt quả, bón NPK theo tỷ lệ 2-1-2 hoặc 1-1-3 (16-8-16, 10-10-30…), mỗi cây bón khoảng 1 kg.

Đợt 4: Bón sau khi thu hoạch khoảng 1 tháng, giai đoạn này cây vừa cho thu hoạch nên cần bổ sung dưỡng chất để cây phục hồi, nên cần giảm tỷ lệ kali xuống thấp nhất, tăng đạm và lân. Có thể bón theo tỷ lệ như đợt thứ 2.

Ngoài ra, ta có thể bổ sung phân hữu cơ (phân vi sinh, phân chuồng, phân nở) vào đầu và cuối mùa mưa (bón cách đợt phân vô cơ từ 20-30 ngày). Tùy theo từng giống bơ mà thời điểm ra hoa đậu quả cũng khác nhau. Chú ý, ta nên tránh bón phân vào những thời điểm nhạy cảm của cây như: Trước và trong khi cây ra hoa, sau khi cây vừa đậu quả…

Làm cỏ cho cây bơ giai đoạn kinh doanh: Duy trì việc làm cỏ ít nhất 4 đợt trong năm, nhất là trong mùa mưa và trước khi bón phân, chỉ nên làm cỏ xung quanh gốc và phát cỏ giữa các cây khi cỏ quá cao. Không nên sử dụng thuốc diệt cỏ hoặc làm cỏ quá sạch như cách truyền thống vì việc duy trì thảm thực vật dưới đất giúp cải thiện độ tơi xốp, giữ ẩm trong mùa mưa.

Tưới nước cho cây bơ giai đoạn kinh doanh: Cây bơ khi vào giai đoạn kinh doanh có thể chịu hạn rất tốt, nhưng vẫn phải tưới bổ sung cho cây, nhất là những tháng gần cuối mùa khô. Ngoài ra, cần lưu ý phải giữ cho cây có 1 thời gian khô hạn nhất định để tạo điều kiện cho việc phân hóa mầm hoa, tưới nước quá nhiều cũng có thể làm cho cây tập trung ra cành lá mà không ra mầm bông, khi cây đang ra hoa và bắt đầu đậu trái ta không nên tưới nước vì có thể làm rụng bông, rụng trái non.

Cắt tỉa cành cho cây bơ giai đoạn kinh doanh: Ta nên duy trì việc cắt tỉa cành thông thoáng, loại bỏ các cành tăm mọc từ thân chính, sau vụ thu hoạch, cắt bỏ những cành già cỗi, cành không còn khả năng đậu trái, những cành quá nhỏ mà mang nhiều trái cũng cần phải được tỉa bớt trái để tránh làm gãy đổ.

Phòng trừ sâu bệnh cho cây bơ kinh doanh: Sâu bệnh trên cây bơ giai đoạn kinh doanh chủ yếu được hạn chế bằng cách phòng trừ, thường xuyên thăm nom vườn bơ để phát hiện sớm. Một số loại sâu bệnh thường gặp như: Sâu ăn lá; sâu cuốn lá; sâu đục thân, đục cành; bọ cánh cứng ăn lá về đêm; bọ xít muỗi; rầy mềm chích hút lá, ngọn non; rệp sáp hại cành, hại rễ; tuyến trùng hại rễ; bệnh nấm rễ, lở cổ rễ; bệnh khô ngọn, khô cành; bệnh đốm lá; bệnh thối thân xì mủ và bệnh ghẻ trái, đốm trái. Đối với các loại côn trùng và sâu bọ, phun phòng vào thời điểm đầu, cuối mùa mưa và các đợt cây ra đọt non. Nên luân phiên thay đổi các thuốc có chứa hoạt chất Thiathomexam, Permethrin, Carbosulfan… Đối với nấm bệnh, phun ít nhất 4-5 đợt vào mùa mưa và 1 đợt vào mùa khô… dùng các thuốc chứa hoạt chất Mancozeb, Metalaxyl, Hexaconazole, gốc bạc, gốc đồng… Phun qua lá đồng thời đổ gốc hoặc pha đậm đặc quét lên phần gốc.

Thu hoạch và bảo quản bơ:

Chỉ thu hoạch khi trái bơ có dấu hiệu đủ độ “già”. Các giống bơ truyền thống thường cho thu hoạch vào khoảng tháng 8 - 9, trong khi các giống bơ chín muộn có thể thu hoạch vào tháng 10 - 11, thậm chí một số giống thu hoạch 2 - 3 vụ (như bơ 034, bơ tứ quý). Tùy theo từng loại giống sẽ có thời điểm thu hoạch khác nhau. Thông thường thời gian từ khi ra hoa đến khi thu hoạch khoảng 6 tháng hoặc 7 tháng. Khi gần thời điểm thu hoạch quả bơ sẽ có vỏ đậm màu hơn bình thường, đôi khi chuyển sang tím đậm, trên bề mặt vỏ xuất hiện một lớp phấn mỏng màu trắng.

Khi thu hoạch, nên cắt cả cuống, nên căng bạt hoặc lưới để hứng trái, tránh để trái bị rơi từ trên cao xuống và chạm vào đất dễ gây trầy xước, bầm dập, mất giá trị thương phẩm. Sau khi hái nên vận chuyển ngay đến nơi tiêu thụ, chú ý lót giữa các trái bằng giấy, túi xốp hoặc các chất liệu mềm để giữ trái có mẫu mã đẹp nhất. Tùy theo giống và thời tiết mà thời gian bơ chín (tính từ lúc hái) sẽ khác nhau. Các giống bơ vỏ dày như Booth 7, Reed, Hass… có thể lên đến 10 ngày, nên bảo quản bơ ở nơi khô thoáng, nhiệt độ mát, bơ sẽ để được lâu hơn và giữ được chất lượng của quả bơ./.

Bản tin KH&CN Hà Giang (số 2/2021)

Tin khác

Hiệu quả ứng dụng từ sáng kiến của người lính thợ (06/10/2021 18:40)

Hiệu quả bước đầu thực hiện cải tạo vườn tạp (Tiếp kỳ trước) (01/09/2021 15:33)

Cung cấp thực phẩm theo hướng an toàn sinh học (01/09/2021 15:21)

Nghiên cứu xác định vùng trồng và các giải pháp kỹ thuật phát triển cây bạc hà dại và nuôi ong lấy mật tại vùng Cao nguyên đá tỉnh Hà Giang (01/09/2021 14:49)

Xây dựng hệ thống thông tin phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Giang (07/08/2021 15:11)

Quy trình nhân giống Keo lai (07/08/2021 15:06)

Quản lý dịch hại tổng hợp IPM, giai đoạn 2021 - 2025 (07/08/2021 15:04)

Phytogenics: Chất thay thế kháng sinh trong chăn nuôi (07/07/2021 15:02)

Nghiên cứu phát triển chuỗi cung ứng nông sản sạch của tỉnh Hà Giang (07/07/2021 14:52)

Nâng cao hiệu quả kinh tế từ chè Shan tuyết (07/07/2021 14:49)

xem tiếp